ÖZEL BİRİM FİYAT UYGULAMASI

            30.11.1993 Tarih ve 23258 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            İdarece yapılması istenen ilave işe ait birim fiyatın işin ilk keşif özetinde ve birim fiyat kitaplarında bulunmaması halinde B.İ.G.Ş.’nin 20. maddesine göre hesaplanacak yeni bir fiyat yapılıp yapılamayacağı hk.

            Dilekçi ilamın 1. maddesi hükmüne karşı ilk olarak, bir sözleşme ile tek müteahhide ihale edilen anılan işin iki ayrı sulama inşaatı işini kapsadığını, bunlardan Yozgat ili Boğazlıyan ilçesi sınırları içerisinde olan “Uzunlu Sulaması ve Drenaj Tesisleri İkmal İnşaatı” işinin ilk keşfinin 2.600.000.000 TL olduğunu, Kayseri İl sınırları içinde olan “Sarımsaklı Sulaması İkmal İnşaatı” işinin ilk keşfinin ise 900.000.000 TL olduğunu, Sarımsaklı sulamasının ilk keşfinde sadece kanalet ve aksamı ile ayaklarının imalatının yapılarak idareye teslim edileceğini, nakil ve montaj işleri ile bunlara ait projelerin idare tarafından yapılacağını, ancak daha sonra görülen lüzum üzerine idarece yapılması düşünülen işlerin de ihale kapsamına alındığını, bu itibarla güzergah tesbiti ve projelerin yapımının gündeme geldiğini, başka bir yükleniciye ihalesi düşünülen projelerin uygulama güçlükleri sebebiyle aynı yükleniciye verildiğini, anılan işin 1. keşif özetine proje bedeli olarak 14.640.000 TL konması gerektiğini, sadece imalat kalemlerinden oluşan iş için fazladan proje bedeli ödenmemesi amacıyla proje bedeli olarak maktuen 104.592 TL konulduğunu, yani 1. keşfe konulan bu miktarın sadece imalata yönelik bir miktar olduğunu, maktuen konulan proje bedeli bütün işleri kapsasa idi ilave proje bedelinin D-101 poz no.lu proje işleri uygulama kriterlerinin esas alınabileceğini, yani ilk keşifteki maktu proje bedeli hesaplanmasında D-101 pozunun uygulanamadığını, 1. keşif özetinde miktarı belirtilen 151 km. kanaletin yüklenici tarafından, çeşitli güçlükler sebebiyle ancak 50 km. sinin yapılabildiğini, bu sebeple Gn.Md.lük oluru ile 410.000.000 TL’lık kısmın ihale kapsamından çıkarıldığını, ancak yüklenici tarafından yapılan ve idarece tasdik edilen projelerin iş bitimine kadar idarece kullanılacağını ileri sürmektedir.

            151 km. kanalet montajının iş kapsamına alınması sebebiyle yeni proje ihtiyacının ortaya çıkmış olması, ilk keşifte maktuen belirlenen proje bedeli ile ilave proje bedellerinin ne şekilde hesaplanacağına ilişkin sözleşme ve eki birim fiyat kitaplarında yer alan hükümlerin yok sayılmasını ve yeni baştan birim fiyat tesbit edilmesini gerektirmemektedir. Çünkü, ihale kapsamına yeni işler alınması sebebiyle, ilk keşfe maktu olarak konulan proje bedellerinin ne şeklide artırılacağı sözleşme eki birim fiyat tarifleri kitabında hiçbir tereddüde yer vermeyecek bir şekilde ve örnekleriyle açıklanmış bulunmaktadır.

            Diğer yandan, BİGŞ.nin 20. maddesi uyarınca yeni fiyat tanzimi ancak idarece yapılması istenen işe ait birim fiyatın, işin ilk keşif özetinde ve birim fiyat kitaplarında gösterilmemiş olması haline münhasırdır. Halbuki D-101 poz no.lu “Proje işleri” birim fiyatı işin ilk keşif özetinde yer almakta, bu fiyatın değiştirilmesine ilişkin usul ve esaslar da birim fiyat kitabında belirtilmektedir.

            Bu itibarla, anılan ilave proje bedeli için BİGŞ.’nin 20. maddesinin uygulanması sözleşme ve eklerine aykırı olmaktadır.

            Dilekçi ikinci iddiasında, D-101 Poz no.lu Proje İşleri Not. 5’de “İşin %70’inden azı yapıldığı halde herhangi bir sebeple tasfiye edilmesi halinde; Özel Teknik Şartnamede belirtildiği gibi projelerin tamamı idareye zamanında verilip tasdik edilmiş ve aplikasyonu da yapılmış ise D-101 proje işleri bedeli tam olarak ödenir.” denildiğinden bedelin tam olarak ödendiğini, ilk keşfe konan 104.592.000 TL’nın yapılan tatbikat projelerinin karşılığı olmadığını ileri sürmektedir.

            İlamda, işin tasfiye edilmesi sebebiyle ödenen proje bedelinin geri alınması gerektiği hususunda herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Yani, bu yolda yapılan uygulama sözleşme ve eklerine uygun bulunmuş, ancak ilave proje bedelinin mevzuata aykırı olarak hesaplanıp ödenmesi tazmin hükmüne konu edilmiştir.

            Dilekçi üçüncü iddiasında, İlamda ilk keşif tutarı esas alınarak yapılan hesaplama sonucu bulunan 14.640.000 TL’nin hakediş eki proje bürosu faturası ile karşılaştırılmasının yanlış olduğunu, bu faturanın Sarımsaklı Sulaması Sağ Sahil Kanaletleri tatbikat projelerinin bir kısmına ait olduğunu, ödeme yönünden hiç bir bağlantı olmadığını, faturanın sadece kanıtlayıcı belge niteliğinde olduğunu ileri sürmüştür.

            İlamda yeni fiyat tanzim edilirken, ilk keşif yerine ikinci keşfe esas rakamların esas alınması sebebiyle de hata yapıldığı, yani proje işi için, DSİ Birim fiyat Tariflerinin D-101 pozu yerine, BİGŞ.nin 20. maddesi gereğince yeni fiyat tanzimi kabul edilecek dahi olsa, bu usulün uygulanmasında da ilk keşif yerine ikinci keşif rakamlarının alınması sebebiyle ayrıca hata yapıldığı belirtilmekte, bu usul seçilse ve ilk keşif rakamları esas alınsa idi yükleniciye ödenmesi gereken proje bedelinin 14.640.000 TL olacağı, bu miktarın yüklenici tarafından proje bürosuna ödenen 14.640.000 TL’ye denk olması sebebiyle yükleniciye 14.640.000 TL ödenmesi gerektiği, bu miktarın üzerinde olan ödemenin (137.991.414 TL) tazminine hükmedilmiştir.

            İlamın daha önceki bölümlerinde hesaplamanın DSİ Birim fiyat Tariflerinin D-101 pozuna göre yapılması gerektiği, bu hesaplama yönteminin dışına çıkılarak BİGŞ Md. 20’ye göre yapılan hesaplamaların sözleşme ve eklerine aykırı olduğu belirtilmektedir.

            Görüldüğü üzere, tazmin hükmü ve miktarı için, ilamın metin kısmında mevzuata aykırı olduğu belirtilen uygulama esas alınmıştır.

            Dilekçi, proje bürosu faturası ile karşılaştırma yapılamayacağını bu faturanın sadece kanıtlayıcı belge mahiyetinde olduğunu iddia etmektedir.

            Dilekçi bu iddiasında haklı ise de, yapılan karşılaştırma lehlerinde bir sonuç yaratmaktadır. Zira, ilamda bu karşılaştırılma yapılmasa idi, yani yüklenici tarafından proje bürosuna ödenen para yükleniciye yapılan fazla ödemenin hesabında ölçü olarak alınmasa idi tazmin miktarı, raporda belirtildiği üzere, 152.631.4141 TL olacaktı. Tazmin miktarını azaltan bu karşılaştırma dilekçi aleyhine bir durum yaratmadığından, hükmün bozulmasını veya kaldırılmasını gerektiren bir nitelik taşımamaktadır.

            Dilekçi son olarak, ilamda ödenmesi gerektiği belirtilen 14.460.000 TL’nin işin 1985 yılı fiyatları ile düzenlenen 1. keşfe göre tesbit edildiğini, uygulama yılı (1989) ile sözleşme yılı (1985) arasındaki fiyat farkının hesaplanmadığını, ilama göre ödenmesi gereken miktarı 8,69 katsayısının (1985 yılı ilk yarısı sözleşmeleri için uygulanacak olan fiyat farkı katsayısı) uygulanması sonucu (14.640.000 x 8,69 =) yükleniciye 127.221.600 TL ödenmesi gerektiği, bu itibarla ilamda belirtilen tazmin miktarının yanlış olduğunu ileri sürmektedir.

            İlama esas Denetçi Raporu’nda proje bedeli, sözleşme eki DSİ Birim fiyat Tariflerinde belirtilen usul ile yapılmış ve 1985-1989 yılları fiyat farkı bu hesaplamalara eklenmiş ve ödenmesi gereken miktar ise 152.631.4141 TL olarak tesbit edilmiş ve bu miktarın tazminini istemiştir. Üstelik, proje bürosu faturası 1988 yılına ait olmasına rağmen fiyat farkı ödemesine 1989 yılı da dahil edilmiştir. Dilekçinin fazla ödeme hesabına fiyat farklarının dahil edilmediği yolundaki iddiası doğru değildir.

            Dilekçi fiyat farkı talebini sadece kanıtlayıcı belge niteliğinde olduğunu, ölçü olarak alınmasının mümkün olmadığını iddia ettiği proje bürosu faturasına kıyasen alınan tazmin hükmüne dayandırmaktadır. Dilekçi, ilamda kabul gören 14.640.000 TL’ nin 1989 yılı artış katsayısının (8.69) çarpılması ile bulunan 127.221.600 TL’nin yükleniciye ödenmesi gerektiğini ifade etmekte ve bu istek ilama göre haklı görünmekte ise de; İlamda hesaplamanın DSİ Birim Fiyat Tariflerinin D,101 pozuna göre yapılması gerektiği, bu hesaplama yönteminin dışına çıkarılarak BİGŞ md. 20’ye göre yapılan hesaplamaların sözleşme ve eklerine aykırı olduğu belirtildiği halde, hüküm kısmında, tazmin hükmü ve miktarı için mevzuata aykırı olduğu belirtilen ve idarece yapılan uygulama esas alınmış olup, İlamın metin ve hüküm bölümlerinin birbiri ile olan uyumsuzluğu hükmün bozulmasını gerektirmekte ise de, bu uyumsuzluk giderildiğinde, tazmine konu edilecek fazla ödeme miktarının, görüşlerimizin önceki bölümlerinde belirtildiği üzere, 152.631.4141 TL’ye yükselmesini ve tazmin miktarının sorumlular aleyhine bozulmasını gerektirmektedir.

            Tazmin hükmünün sorumlular aleyhine bozulması mümkün olamayacağından ve yukarıda açıklanan diğer sebeplerle, dilekçi iddialarının reddi ile 648 sayılı ilamın 1. maddesiyle 137.991.414 TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmün haliyle tasdikine,

            2.5.1995 Tarih ve 23880/4 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            Patlayıcı madde kullanılmadan yapılan kazılar için verilecek su zammının sözleşmesi ve keşfinde yer alan (B-14/D/ı) poz no.lu birim fiyat yerine Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 14.045 poz. no.lu birim fiyatı üzerinden hesaplanması durumunun yeni bir iş gibi değerlendirebileceği hk.

            İlamın 4. maddesinde, dinamit kullanılmadan yapılan kazılar için su boşaltma zammının işin keşfinde ve sözleşme eki tariflerde yer alan (B-14.D/1) pozundan verilmesi gerekirken, patlayıcı maddesiz kaya kazılmasında su boşaltma zammı birim fiyatının sözleşme eki birim fiyatlarda bulunmadığı ve dolayısıyla yeni bir imalat tarifi ortaya çıktığı gerekçesi ile Bayındırlık birim fiyatları ile 14.045 pozundan yapılan ödemelerin tazminine hükmolunmuştur.

            Bu hükme karşı dilekçiler, sözleşme eki Barajlar Birim Fiyat Cetvellerinde kazılar için iki ayrı su boşaltma zammı bulunduğunu, bu zamların zeminin cinsine ve yapım şartlarına bağlı olarak uygulandığını, patlayıcı madde kullanılmadan yapılan kaya kazısının B-15.310 poz no.lu kaya kazısından farklı bir imalat olduğunu, kaya kazısının patlayıcı madde kullanmadan yapılması halinde B-15.310 pozunun %80 zamlı ödenmesi gerektiği şeklindeki notun bunu doğruladığını, su boşaltma zammının tamamen imalattaki işçiliğe bağlı olduğunu, patlayıcı madde kullanılmadan yapılan kaya kazılarında işçilik süresinin patlayıcı madde kullanılması halinde olan işçilikten fazla olduğunu, bunun kazı süresini ve su boşaltma zamanını etkilediğini, ilamda yer alan “......kazının dinamit kullanılarak veya kullanılmadan yapılması bizzat kazı imalatını ilgilendiren bir husus olup, su boşaltma zammını ilgilendirmez.” şeklindeki hükmün yukarıda sayılan sebeplerle haksız olduğunu, bu itibarla yeni bir imalat tarifi ve şartı olarak yeni Fiyat tanzim ve tasdik edildiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

            Patlayıcı madde kullanılarak yapılacak imalatın zemine zarar verecek olması sebebiyle iş şartlarında ve buna bağlı olarak imalatta değişiklik meydana gelmiş ve yeni bir iş ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu durum dilekçiler tarafından duruşmada ibraz edilen 14.11.1994 tarihli onaydan da açıkça anlaşılmaktadır. Bu itibarla, zorunluluk sonucu yapılan yeni analiz ve oluşturulan yeni birim Fiyat işin sözleşmesindeki ve BİGŞ’nin 20. maddesinde ki usule uygundur. Bu sebeple dilekçilerin iddialarının kabulü ile ilamın 4. maddesiyle ........ TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına,

            20.10.1992 Tarih ve 22854 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            Fiyat tutanağı düzenlenen yeni birim fiyatların, tutanağın onayından sonra uygulanacağından eski yıllara götürülemez.

            .......’nin yüklemini altında bulunan ...... inşaatına ait hakedişlerde,

            A) B- 15310 Poz no.lu barajlarda kaya kazılması veya depoya konulması işiyle ilgili olarak 1986 yılında 138.338,650 m olmak üzere toplam 145.89,450 m kazı yapıldığı, bedellerinin de imalatın yapıldığı sözleşme koşullarına uygun olarak ödendiği halde, 1989 yılında 9 sayılı hakedişte, B - 15330’A poz numaralı yeni bir iş kalemi olarak onaylanıp kabul edilen birim fiyatla, tüm imalatların yeniden değerlendirilerek eski yıllarda da yapılan fiyat farkına konu edildiği, 

            B) Ayrıca 15 sayılı hakedişle de 1986 - 1987 yıllarında yapılan toplam 145.809, 450 m kazı için, 88/13181 sayılı Kararname Eki Esasların 8. maddesinin 2. fıkrası dayanak gösterilmek suretiyle B - 15310-A pozu için belirlenen fiyat ile 1989 yılı fiyatı arasındaki farkın fiyat farkı olarak ödendiği, gerekçeleriyle ..... TL için tazmin hükmü verilmiştir. 

            Kapalı Teklif Usulü ile ihalesi yapılan söz konusu işte yüklenici, sözleşmeye esas teklif mektubunda B - 15310 Poz numaralı barajlarda kaya kazılması dolgu ve depoya konulması işi için teklifini 1250 TL/m3 olarak verdiği, 1989 yılına kadarda da anılan birim fiyat tarifleri çerçevesinde imalatını sürdürdüğü halde, 1989 yılında bu işten zarar ettiğini, istediği koşulların kabul edilmemesi halinde işin tasfiye edileceğini bildirmesi üzerine 21.3.1989 tarih ve 1989/1 sayılı yeni fiyat tutanağı düzenlemek suretiyle 15310/A poz no.lu imalat koşulları altında 2009.99 TL/m3 tutarında yeni birim fiyat yapılarak uygulamaya konulmuştur. 

            Yeni fiyat tutanağına konu edilen birim fiyatın, tutanağın düzenlediği 21.3.1989 tarihinden sonra uygulanacağı yerde 88/13181 sayılı Kararname’nin 8/2 maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle 1986 yılına kadar götürülmüştür.

            Alınan Kararnamemin 8/2. maddesinde “Kesinhesapta veya işin devamı sırasında herhangi bir imalat için yapılan kesin veya ara metraj sonucu bir imalatın miktarında artma veya eksilme olması” halinden bahsedilmekte olup; tamamen iş artış ve eksilişlerine bağlı bu düzenlemenin yeni fiyat tutanağına konu edilen imalatlarla bir ilgisi bulunmamaktadır. Yalnızca birim fiyatın revizyonunu içeren bu iş kaleminin uygulaması ancak fiyat tutanağı tarihinden sonra olması gerekir. Teklif verdikten sonra koşulları ve fiyatı yeniden belirlenen birim fiyatın uygulamasının, işin başına kadar götürülmesi ihalede rekabet ilkesine de ters düşer. 

            Kaldı ki yüklenici teklifini B/15310 Poz no.lu tarife göre vermiş ve bu koşullarla yeni fiyat tutanağı düzenlenene kadar da imalatı sürdürmüştür. 

            Her ne kadar daha önce yapılan imalatlardaki patlayıcı madde kullanımlarında şarj seviyesinin yüksek olması ve bu kullanımların enjeksiyon perdesi üzerinde olumsuz yönde etkiler yapması, zeminin çok sert bazalt olması nedenleriyle B - 15310/A Poz no.lu iş kalemi tarifine göre yeni bir imalat yapılması zorunluluğu doğmuş ise de bu iş kaleminin uygulanması da kuşkusuz fiyat tutanağı düzenlenme tarihinden sonra olabilecektir. İşin başlangıcından 3 yıl sonra ortaya çıkan böyle bir zorunluluğun imalatın bu tarife göre sürdüğü sonucunu çıkarmadığı da ortadadır. 

            Öte yandan uygulamaya gerekçe gösterilen 88/13181 sayılı Kararname Eki Esaslar’ın 8. madde hükmü, 6. maddeye atıfta bulunduğuna göre, anılan maddeye uygulanmasında ister istemez ödenek dilimleriyle irtibat kurulması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Bu durumda B- 15310 Poz no.lu birim fiyata göre değerlendirilen imalat kalemlerinin yapılan iş tutarlarından düşülmesi, bunun yerine imalatın, fiyatı daha yüksek olan B-15310/A birim fiyatıyla değerlendirilmesi de, geçmiş dönemde ödenek dilimi üstünde bir iş artışına ya da daha önce doldurulmamış ödeneğin doldurulmasına neden olabilmektedir.

            Anılan kararnamenin söz konusu 6. maddesinde; ödenek dilimi üstünde iş yapılması halinde, yılı fiyatlarının uygulanması dışında herhangi bir düzenleme getirilmediğine göre 8. madde hükmünün uygulanması yine de mümkün olamamaktadır. 

            Açıklanan nedenlerle 21.3.1989 tarih 1989/1 sayılı fiyat tutanağına konu edilen B- 15310/A Poz no.lu birim fiyatın 1986 - 1987 yıllarında yapılan Dolusavak bedeli B-15310 Poz no.lu teklif birim fiyatıyla ödenmiş olan kazı imalatına uygulanması mümkün görülmediğinden dilekçi iddialarının reddi ile ...... TL’ye ilişkin tazmin hükmünün tasdikine.

            26.12.1995 Tarih ve 23734 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            B.İ.G.Ş. 20. md. uyarınca keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş, ancak yapımı idarece istenen imalat için TCK birim fiyatlarından yararlanılarak yeni birim fiyat yapılabilir.

            1- Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayınlanan İnşaat Birim Fiyat Tariflerinde 15.140/2 poz no.lu “Temel tabanına el ile kum-çakıl serilmesi” işine ait birim fiyat yer almakta ve analizinde toplam 1.20 saatlik işçilik gösterildiği halde, Hacettepe Üniversitesi’ne ait çeşitli inşaat işlerinde “Stabilize dolgu imalatı” adı altında yapılan yeni fiyat tespitlerinde aynı işler için toplam 2.59 saatlik işçilik hesaplanması  suretiyle 2.59-1.20=1.39 saat fazla işçilik içeren birim fiyat esas alınarak fazla ödemede bulunulması nedeniyle 925 sayılı ilamın 1. maddesiyle 211.763.000 TL’ye tazmin hükmolunmuştur.

            İlâmda, yapılan iş ile Bayındırlık İşleri Birim Fiyat tarifleri kitabında tarifi yapılan 15.140/2 poz no.lu imalatın aynı mahiyette olduğu belirtilmek suretiyle 15.140/2 poz no.lu imalat için öngörülen 1.20 saat işçilik üstünde 2.59 saat işçilik ödenmesine karşı çıkılmaktadır. Tazmin hükmüne konu olan inşaat işlerinin bir kısmında ihaleden önce, bir kısmında ise ihaleden sonra “Stabilize Dolgu yapılması” adlı imalat için analiz yapılmak suretiyle yeni birim fiyat düzenlenmiştir.

            Söz konusu birim fiyatın ne tür bir imalat için öngörüldüğü şu şekilde anlatılmaktadır:

             “Granülometrisi şartnameye uygun stabilizenin temini, 15 cm tabakalar halinde serilmesi, %5-8 oranında rutubet temini için sulanması, en az maksimum laboratuvar yoğunluğunun %95’i oranında sıkıştırmayı sağlayacak şekilde elle tokmaklanarak sıkıştırılması için işçilik, her türlü malzeme, alet edevat, müteahhit karı ve genel giderler dahil, nakliye ve yükleme boşaltma hariç”

            Analizinde ise, malzeme olarak, 
            04.003/a..............Agrega (stabilize) 1 m3
             (TCK)-15.047/1.............El ile sulama 0.08 ton

            İşçilik olarak,
            01.501  El ile sıkıştırılması karşılığı (TCK. 14.018)...............1 saat
            01.501 El ile sermekarşılığı (TCK 15.140/1)................ 0.6 saat
            01.501 El ile karıştırma karşılığı (TCK 15.141/1)..............0.75 saat yer almaktadır.

            Tanımı ve analizi yukarıda gösterilen yeni birim fiyat ile aynı mahiyette olduğu ilamda kabul edilen 15.140/2 poz no.lu Temel Tabanına El ile Tuvenan Kum-Çakıl Serilmesi adlı birim fiyatın Bayındırlık Bakanlığı yapı işleri birim fiyat tarifleri kitabındaki tanımı “Tuvenan kum ve çakılın temel tabanına dökülmesi, tesviye ve tokmaklanması, sulanması için her türlü işçilik, malzeme ve zayiatı, iş yerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, şeklinde yapılmakta; analizinde ise,

            Malzeme olarak, 04.006/1- Tuvenan kum-çakıl 1 m3
            İşçilik olarak 01.501........... 1.2 saat gösterilmektedir.

            Her iki tanımın karşılaştırılmasında belli bir benzerlik görülmekle birlikte, yeni birim fiyatın tanımında işlem safhalarının ayrıntılı tanımlanmasının yanı sıra, dolgu işleminin 15 cm tabakalar halinde serilen granülometrisi şartnameye uygun stabilize ile yapılacağı, diğer yandan temin olunacak rutubet oranı ile sıkışma oranlarının gösterildiği ve bu yönleri ile Bayındırlık Bakanlığı Birim fiyat kitabında yer alan 15.140/2 poz no.lu imalattan farklılık gösterdiği anlaşılmaktadır.

            Esasen yeni birim fiyat sadece işçilik miktarındaki artışı ihtiva etmemekte olup, 15.047/1 no.lu yardımcı analizin kullanılması nedeniyle bu analizde yer alan su miktarı 0.08 oranında maliyete yansımaktadır. Ayrıca imalatta kullanılan malzemeyi 04.003/a rayicinde yazılı iri agrega olarak tespit etmiştir.

            Tazmin hükmünde, kullanılan malzeme ve su maliyetine itiraz edilmeyerek yeni birim fiyatın bu kısmı kabul edilmiştir. Artan işçiliğin ise tanımda belirtilen farklı işlemlerden kaynaklandığını, bu nedenle Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 20. maddesi uyarınca keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş ancak yapımı idarece istenen imalat için TCK birim fiyatlarından da yararlanarak düzenlenen yeni birim fiyat uygulamasının kabulü gerekir.

            Ayrıca, tazmin hükmüne konu teşkil eden inşaat işlerinin bir kısmında ihale öncesi düzenlenen özel birim fiyatın keşfe dahil edilmesi suretiyle ihaleye çıkılmış olması karşısında, mezkür birim fiyatın sözleşme hükümleri muvacehesinde uygulanması tabi bulunmaktadır.

            Belirtilen nedenlerle 925 sayılı ilâmın 1. maddesiyle verilen 211.763.000 TL’ye ilişkin tazmin hükmünün kaldırılmasına, oybirliği ile.

            15.12.1992 Tarih ve 22892 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            Sözleşmesi ve Şartnamesi uyarınca giderleri yükleniciye ait bulunan işlerin karşılıkları, % 25 yüklenici karı içerisinde ödenmiş olacağı cihetle bu işlerin yeni birim fiyatlara konu edilmesi mümkün değildir.

            ............... İşine ilişkin hakedişlerde ilk keşfinde bulunmayan ve sözleşme eki Teknik Şartnamenin 8/2. maddesi uyarınca da giderleri yükleniciye ait bulunan “Malzemenin Kantar ile Tartılması” işi için BİGŞ’nin 29. maddesine göre yeni birim fiyat tutanağı düzenlenerek tartılma bedeli adı altında yükleniciye ödeme yapıldığı gerekçeleriyle tazmin hükmü verilmiştir. 

            Anılan işin sözleşme Eki “Özel Teknik Şartnamesi’nin” 8. maddesinin 2. fıkrasında; “Lüzumlu sayıda kantarın sağlanması, idarece uygun görülecek yerlerde kurulması ve işletilmesine ait giderler müteahhide aittir” denilmekte; “Malzemenin Kantarla Tartılması” işi için sözleşme ve eklerinde hiçbir düzenleme de yer almamaktadır. 

            Bu durumda bahse konu işin bedelleri, birim fiyatlara eklenen %25 oranındaki yüklenici karı içerisinde ödenmiş olacağı cihetle, bu işlerin ayrı bir birim fiyata konu edilmesine de gerek bulunmamaktadır. 

            Hernekadar Karayolları Birim Fiyat Listesinde “Malzemenin Kantar ile Tartılması” işi için 4269 poz no.lu birim fiyat mevcut ise de, böyle bir birim fiyatın keşif özet cetvelinde bulunması; analiz ve tarifleri de sözleşme ekleri arasında yer alması gerekirdi. 

            Kaldı ki yapılan iş tamamen deniz dolgusu olup, tüm imalatlar DLH Birim Fiyatlarıyla yapılmaktadır. Hernekadar dilekçi “Anroşman ve Dolgu Yapılması İmalatına” ilişkin analiz ve tariflerde, malzemenin tartılması işinin birim fiyatlarda yer almadığını ileri sürmüş ise de, söz konusu iş kaleminin bahse konu imalatların hiçbirinde yer alamayacağı, bu birim fiyatları sürekli olarak kullanan ......... DLH Bölge Müdürlüğü’nden alının yazıyla da ortaya konulmuştur. 

            Açıklanan nedenlerle malzemelerin kantarla tartılması giderlerinin %25 oranındaki yüklenici karından karşılanacağı, bu nedenle de bu giderlerin yeni birim fiyata konu edilemeyeceği cihetle ........... TL ödemenin kabulünün mümkün olmadığına. 

            2. Daire, 10.10.1992 Tarihi ve 30517 Tutanak Sayılı Kararı: 

            Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyatları listesinde yer alan işler, özel fiyat düzenlenerek yaptırılamaz.

            Söz konusu iş, 2886 sayılı Kanun’un 71. maddesine dayanılarak taraflar arasında akdedilen protokol hükümlerine göre yapılmış ise de bu işin birim fiyatlarının nasıl tesbit edildiği anlaşılamamıştır. Çünkü hakediş raporunda sadece imalatların birim fiyatlarının “özel” olduğu belirtilmiştir. 

            Oysa 2886 sayılı Kanun’un 71. maddesinin 2. fıkrasında, bu Kanun kapsamına giren idarelerin her türlü ihtiyaçlarının kamu iktisadi teşebbüslerinden temin edilebileceği belirtildikten sonra 2.paragrafta, 2. fıkranın uygulamasında ihale konusu mal ve hizmetin bizzat o kuruluş tarafından üretilmesi ve yapılması zorunluluğu getirilmiş, 3. paragrafta ise bu usulle yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım ve taşıma işlerinin kıymet takdiri, satış fiyatları, devletçe veya görevli mercilerce tespit olunanlar için bu fiyatlar esas alınmak suretiyle; fiyatı bu şekilde tespit olunamayanlar içinse 9. maddedeki usule göre alıcı kuruluşlarca yapılacağı belirtilmiştir. 

            Kanunun 9. maddesinin son paragrafında ise bu işler için kanunların verdiği yetkiye dayanılarak ilgili dairelerince tesbit edilmiş birim fiyatları varsa bunların uygulanacağı hükmü yer almaktadır. 

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın Teşkilat ve Vazifeleri Hakkındaki 3321 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (a) fıkrasında, kamu yapıları ve tesislerinin inşaat ve esaslı onarım işlerini yapmak ve yaptırmak, (n) fıkrasında ise bu işlerle ilgili tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim fiyatları hazırlamak ve yayınlamanın adı geçen Bakanlığın görevi olduğu belirtilmiştir. Yine anılan Kanunun 32. maddesine göre, kamu kurum ve kuruluşları, katma bütçeli daireler ve özel idareler, belediyeler 2. maddenin (n) bendinde belirtilen tüzük, yönetmelik, sözleşme, şartname, rayiç fiyat analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla yükümlüdürler.

            Sorumlular savunmalarında, inşaatın nitelik olarak çelik konstrüksiyona dayanan bir projesi olduğunu ve bu nitelikte bir işin sadece Türkiye Demir Çelik İşletmeleri’nce yapılabileceğini, ayrıca inşaat bir bütün olduğundan yapı bölümlerinin birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığını ileri sürmekte iseler de, kamu kesiminde inşaat işleri tek tek ayrılabildiği için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatlarında yer alan işlerde bu fiyatlara uyulması, burada yer almayan işlerde ise Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 20. maddesinde açıklanan yöntemle analizler sonucunda birim fiyat tespiti yapılması gerekmektedir. Kaldı ki söz konusu işte, sadece özel işler için değil, Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat cetvellerinde yer alan kazı işleri, betonarme kalıbı işleri, kapı-pencere yapılması, sıva yapılması gibi işler için de özel fiyatlar uygulanmıştır.

            Yine T.D.Ç. İşletmeleri’nin 2886 sayılı kanunun 71. maddesi uyarınca mal ve hizmeti bizzat yapan ve üreten kuruluş olarak kabulü gerektiği yolundaki savunma da yerinde değildir. Zira T.D.Ç İşletmeleri demir ve çelik imal eden, pazarlayan bir kuruluş olup inşaat ayrı bir iştir ve T.D.Ç İşletmeleri’nin iştigal sahasına girmemektedir.

            Diğer taraftan, yine savunmada birim fiyat farkı ödemesi yapılmadığı konusu yer almakta ise de her yıl yapılan işe ayrı fiyat tespiti, fiyat farkı ödemesi niteliğindedir.

            5. Daire, 2.2.1993 Tarih ve 8120 Tutanak Sayılı Kararı:

            Karayolu yapımı ve karayolu heyelan ıslah işleri ve site heyelan onarım işlerinde baraj inşaatına ait birim fiyatlar üzerinden ödeme yapılamaz. 

            Tirebolu-Torul karayolu yapımı ile Devlet Karayolu heyelan ıslah işleri inşaatındaki aşağıya alının imalat kalemlerine, baraj inşaatına ait birim fiyatlar üzerinden ödeme yapıldığı görülmüştür.

            Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri 6200 sayılı Kanun’un 2. maddesinde sayılmış olup, burada Devlet ve İl yolu inşaat ve ıslahına yer verilmemiştir. 

            Devlet ve İl yolu yapım, onarım ve ıslah görevi ile buna ilişkin analiz ve birim fiyat tespit etme yetkisi, 5539 sayılı Kanun ile Karayolları Genel Müdürlüğü’ne verilmiştir. 

            Hal böyle iken, Karayolları Gn. Müdürlüğünün görev ve yetkisi dahilindeki belirtilen işin, Kürtün Barajı inşaatı kapsamında yaptırılmasının ve bu yolla baraj ödeneğinin Karayolu inşaatına sarfı mümkün değildir. Sorumlular savunmalarında,

             “Site heyelan onarımı işindeki tüm imalat bedelinin baraj imalatı için öngörülen birim fiyatlar üzerinden ödendiği görülmüş ise de Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki 180 sayılı KHK. nın 32. maddesinde,

             “Kamu kurum ve kuruluşları, katma bütçeli daireler, .... 2. maddenin (n) bendinde belirtilen tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla yükümlüdürler” denilmektedir.

            Kamu yapılarını yapma, yaptırma ve onarma görevi anılan KHK.nın 2/a maddesinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na verilmiştir. 

            Bu itibarla, site heyelan onarımı işindeki tüm imalat bedellerinin, baraj için tespit edilen birim fiyatlar üzerinden değil, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca düzenlenen birim fiyatlar üzerinden ödenmesi gerekir.

             Şayet, Bakanlık birim fiyatı yok ise, bu takdirde imalat işine benzer analizlerden faydalanmak suretiyle yeni fiyat yapılması lazım gelirken, bu hususlar göz ardı edilmek suretiyle baraj inşaatına ait birim fiyatlar üzerinden ödeme yapılması mümkün değildir.

            Baraj ihalesi içinde de olsa ve/veya olayımızda olduğu gibi Gen. Müdürlük oluruyla sonradan ihale muhtevasına da alınsa Devlet Karayolu yapımında ancak T.C. Karayolları Gn. Müd. Analiz ve birim fiyatları uygulanır. Aksi halde aynı karayolunun (ki büyük bir kısmı Karayolları Genel Müdürlüğünce yaptırılmıştır.) bir kısmına farklı birim fiyat, diğer kısmına farklı birim fiyat uygulamasına sebep olunur.

            Sorumlularca, her ne kadar işin arazide gerçekleştirilmesi, güçlü ekipman istemesi ve acil olması gibi gerekçeler ileri sürülmüş ise de işin aciliyeti, mali imkan ve ödenek meselesiyle ilgili bulunduğu ve diğer sebeplerin ikmal inşaatı için de varit olduğu göz önüne alındığında ikmal inşaatına Bayındırlık birim fiyatının, heyelan onarım işine baraj birim fiyatının uygulamasına imkan yoktur.

            l. Daire, l7.4.l992 Tarih ve 544l Tutanak Sayılı Kararı:

            Genel Fiyat Analizlerinde ve rayiç cetvellerinde miktarı ve fiyatı bulunan imalatlar için faturalı fiyatlar esas alınamaz.

            2.300.000.000 TL keşif bedelli Adnan Ötüken Parkı Buz Paten Sahası ve Tesisleri İkmal İnşaatı işine ait hakediş raporları ile eklerinin incelenmesinde:

            A) Özel Alüminyum Asma Tavan Yapılması imalatı için düzenlenen YFT-2 birim fiyat analizinde, kullanılan malzemenin fatura fiyatı esas alınmak suretiyle birim fiyat belirlendiği görülmüş; savunmada Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat analizlerinden 23.243/l poz numaralı imalatta kullanılması gereken alüminyum levhaların kalınlığının, 0,50 mm ve genişliğinin 85 mm olduğu, fakat uygulamada 0,70 mm kalınlığında ve l00 mm genişliğinde alüminyum levhalar kullanıldığı ve yine bu poz numaralı imalatta alüminyum levhalar taşıyıcı alüminyum profillere tırnakla birleştirilmiş olmasına rağmen, uygulamada alüminyum levhaların alüminyum profillere bağlantısının klips baret tertibatı ile yapıldığı, 85 mm yerine l00 mm genişlikte alüminyum levha kullanılması nedeniyle 23,243/l poz no.lu analize kg olarak giren malzeme miktarının tesbit edilememesi, alüminyum levhaların profillere bağlantısının tırnak bağlantı yerine klips baretli bağlantı yapılması ve bu nedenle fazla kullanılan malzeme miktarının tesbit edilememesi ve uygulamada yapılan asma tavan imalatındaki işçilik değerinin, anılan pozdaki imalata nazaran çok fazla olması nedeniyle, uygulaması yapılan asma tavan imalatının 23.243/l poz no.lu imalata uymadığı, ve o günkü şartlar altında analizinin yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle özel imalat olarak nitelendirilerek, onaylanmış fatura bedelleri üzerinden ödeme yapıldığı belirtilmiş ise de Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin Fiyatı Belli Olmayan İşler başlıklı 20. maddesinde: 

             “Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tesbit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır:

            a- Sözleşme ve eklerindeki (birim fiyat cetvellerindeki ) birim fiyat tesbitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler,

            b- Sözleşme birim fiyatlarının tesbitinde kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler,

            c- Diğer dairelere ait benzer analizler,

            d- Birim Fiyatı tesbit edilecek iş kalemleri için o işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tesbit edilecek malzeme miktarı ile işçi ve makina çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler,

            Yeni birimi fiyatların tesbitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler uygulanır:

            l- Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca tesbit edilip yayımlanan rayiçler veya varsa o işe it teklif rayiçler,

            2- Diğer idarelerce tesbit edilmiş rayiçler,

            3-İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret ve/veya Sanayii Odasınca onaylanmış memleket rayiçleri,

            Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyatı tesbiti mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait Ticaret ve/veya Sanayii odasınca onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tesbit edilebilir.

            Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tesbit edilerek bu hususta düzenlenecek tutanak idarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur. Yeni birim fiyat tesbitinde müteahhitle uyuşulmaz ise anlaşmazlık, idaresi tarafından en çok bir ay içerisinde Bayındırlık Kurulu’na intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tesbit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur.

            Birim fiyat uyuşmazlığı hallerinde müteahhit, Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden, idare tarafından tesbit edilmiş fiyatın uygulanması şartı ile işe devam etmek zorundadır.

            Bu maddede belirtilen usulleri tesbit edilen birim fiyatlara, sözleşme veya eklerindeki esaslara göre, varsa ihale indirimi uygulanır.

            İdare istediği takdire, sözleşme ve ekleri kapsamında bulunmayıp ayrıca bir müteahhide yaptırılması mümkün olan işi başkasına yaptırabilir, bundan dolayı müteahhit hiç bir istekte bulunamaz” denilmek suretiyle, yeni birim fiyatların yapılması ve uygulanması kuralları konulmuştur.

            Yukarıdaki hükümlerden açıkça anlaşılacağı üzere, birim fiyat cetvellerinde fiyatı gösterilmemiş olup da, yapılması idarece istenen iş kalemleri için ticaret odasınca onaylanmış fatura bedelleri üzerinden ödeme yapılabilmesi, diğer öncelik sıralı usullerden hiçbirisiyle birim fiyat tesbit edilememesi halinde mümkündür.

            Diğer bir ifade ile birim fiyat cetvelinde fiyatı bulunmayan imalat kalemlerinin birim fiyatının öncelikle Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca yayımlanmış analizler ve rayiçler kullanılarak tesbit edilmesi gerekmektedir.

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca hazırlanan İnşaat İşleri Genel Fiyat Analizleri Kitabında,Aliminyum Asma Tavan Yapılması (baskı çıtalı) imalatı için 23.243/l Poz no’lu analiz yer almakta olup, uygulamada kullanıldığı belirtilen 0,70 mm. kalınlık ve l00 mm genişlikteki alüminyum levha fiyatı da rayiç cetvellerinde yer almaktadır. Anılan poz numarasında 0,50 mm kalınlık ve 85 mm genişlikte alüminyum levha ve ağırlığı yer almakta ise de; uygulamada kullanılan 0,70 mm kalınlık ve l00 mm genişliğindeki alüminyum levhanın birim imalat içindeki ağırlığının orantı yoluyla bulunması mümkün olduğundan, bu şekilde bulunacak ağırlığın söz konusu analizde yerine konulması ve bu analiz ile rayiç cetvelinden yararlanarak birim fiyat tesbit edilmesi gerekirken böyle yapılmaması sonucu fazla ödemede bulunulmuştur.

            5. Daire, 5.2.l992 Tarih ve 7936 Tutanak Sayılı Kararı:

            B.İ.G.Ş.nin 20. maddesine göre tespit edilen birim fiyatlara ihale indiriminin uygulanması gerekir.

            Tahtalı Barajı ve Tesisleri İnşaatında imalat projesindeki değişiklik nedeniyle yeni yapılan birim fiyata, o imalat için öngörülen teklif indirimin uygulanmadığı tesbit edilmiştir.

            2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 2. maddesinde:

             “Bu kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun olan şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır” denilmekte, sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 20. maddesinde de “bu maddede belirtilen usullerle tesbit edilen birim fiyatlara, sözleşme veya eklerindeki esaslara göre, varsa ihale indirimi uygulanır” hükmü yer almaktadır.

            Yeni birim Fiyat yapımı usul ve esaslarını düzenleyen Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 20. maddesi, bu usullerle tesbit edilecek yeni birim fiyata varsa ihale indiriminin tatbikini öngörmüştür. Bir taraftan bahsedilen usullerden faydalanmak suretiyle yeni birim Fiyat yapılıp, diğer taraftan da aynı maddenin devamındaki “varsa ihale indirimi uygulanır” hükmünün yeni fiyata tatbik edilmemesi hem şartname hem de 2886 Sayılı Kanun hükümlerine aykırıdır.

            Şöyle ki; anılan kanunda ihtiyaçların en iyi şekilde ve uygun şartlarda karşılanması esası benimsenmiş olup, bu meyanda yapılan ihalede müteahhidin tüm teklifleri uygun görülmüştür. Şu halde, uygun görülen teklif Fiyat ile keşif cetvelindeki Fiyat arasındaki fark bir indirimi ifade etmektedir ki bu da Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’ndeki “ihale indirimi” kapsamındadır. Diğer bir ifadeyle; keşif cetvelinde ismi ve teklif edilebilecek en yüksek birim fiyatı bulunduğu halde, imalatta öngörülen değişiklikler sebebiyle yeniden Fiyat tesbitinin gerektirdiği hallerde, o imalatın eski analizinin esas alınarak bu tesbitin yapılması ve müteahhidin o kaleme ilişkin tenzilatının yeni tavan birim fiyatına da aynen uygulanması gerekmektedir.

            8. Daire, 8.2.l996 Tarih ve 3463 Tutanak Sayılı Kararı:

            l. Keşifte yer almayan ve ihale mevzuatı ilkeleri ve şartlarına uyulmadan yeni birim fiyat analizi ve bu analize dayanarak ödeme yapılamaz.

            Müteahhit ........ İnş.Tic.Ltd.Şti.’nin yükleniminde bulunan 800.000.000 TL keşif bedelli Bartın Göğüs Hastalıkları Hastanesi onarımı 24.ll.l994 tarih ve (Kesin) hakedişi düzenlenirken karo seramik kaplama malzemesi ile (300 x 300 x 8 mm) döşeme kaplaması işinde yeni birim fiyat analizi yapılarak, sözleşme ve eklerinde ve keşifte yer almayan iş için ödeme yapılması suretiyle fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür. 

            Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 20. maddesinde:

             “Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır:

            A) Sözleşme ve eklerindeki (Birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizleri,
..............................

            Yeni birim fiyatların tespitinde yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler uygulanır:

            1- Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca tespit edilip yayınlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçleri.
...........................

            Denilmektedir. Yeni birim fiyat analizinde kullanılan Karo Seramik için ibraz edilen faturalar incelendiğinde; faturalarda (300 x 300 x 8 mm) ebadında karo seramik kullanıldığı belirtilmemiştir.

            Faturalarda en düşük fiyat olarak 340.000 TL/m2 gösterilmiştir. Ancak kullanılan malzeme l994 Bayındırlık rayiçlerinde; 04.4l4/5 Birinci sınıf (300 x 300 x 9 mm) seramik karo şeklinde yer almakta ve m2 fiyatı ise l50.000 TL olarak açıkça belirtilmiş bulunmaktadır.

            Ayrıca genel fiyat analizinde ve birim fiyat tariflerinde yapılan işin tanımı, döşenen seramik karonun ebatları itibariyle 26.l0l/l-3 poz.undaki malzeme ve işçiliğin en uygun olduğu görülmektedir.

            Sorumlular savunmalarında; onarım işinin özellik arzeden bir iş olduğu gerekçesiyle bayındırlık rayiçleri dışında yeni fiyat analizi düzenlediklerini belirtmişlerse de l. keşif hazırlanırken işin özelliği dikkate alınarak sözleşme ve keşfin buna göre düzenlenmesi gerekirdi. Ancak daha sonra keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup ta yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelikle sözleşme ve eklerinde kullanılan analizler ve bu analizlere Bayındırlık rayiçlerinin uygulanması gerekmektedir.

            1. Daire, 7.ll.l995 Tarih ve 5959 Tutanak Sayılı Kararı:

            Birim fiyat listelerinde fiyatı yer alan bir iş için analiz yapılarak daha yüksek bir birim fiyat tespit edilemez.

            Müteahhit ...... taahhüdündeki l.850.000.000 TL keşif bedelli Elazığ Bölge Trafik Binası ve Lojman İnşaatı işine ait 4 no.lu hakediş raporu ve eki belgelerin incelenmesi sonunda l3.5l4.000 TL fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

            Makina ile geniş derin sert kaya kazılması işi ile ilgili olarak l99l yılı inşaat birim fiyat listesinde l5.0l4/2 poz no.lu “makina ile geniş derin sert kaya kazılması” birim fiyatı yer almasına rağmen, analiz yapılarak daha yüksek bir birim fiyat tesbit edilmiştir.

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında l80 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin değişik 32. maddesinde, “kamu kurum ve kuruluşları katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler 2. maddenin (n) bendinde belirtilen tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla yükümlüdür” denilmektedir.

            Savunmada, inşaat yerinin meskun saha olması nedeniyle patlayıcı madde kullanılmadan kazı yapıldığı ve bu nedenle yeni birim fiyat analizi yapıldığı belirtilmekte ise de, l5.0l4/2 poz. no.lu birim fiyat, “Sert kayalık zeminin patlayıcı madde kullanarak veya kullanmadan Poz no:l5.0l0/2’deki esaslar dahilinde kazılması ve depo veya dolguya serilmesi, imalat ve inşaattan sonra kazı yerinde kalan boşlukların doldurulması l M3 fiyatı” şeklinde tarif edilmiştir. Bu nedenle patlayıcı madde kullanılması veya kullanılmaması durumu değiştirmemektedir. Buna rağmen 15.014/2 poz. no.lu makina ile patlayıcı madde kullanılarak veya kullanılmadan her derinlikte geniş sert kaya kazılmasına ilişkin olarak yeni fiyat analizi tanzim edilmesi sonucu fazla ödemede bulunulmuştur.

            1. Daire, 7.5.1996 Tarih ve 6043 Tutanak Sayılı Kararı: 

            16065 Poz no.lu analizde yardımcı analiz olarak 03.568 poz no.lu analiz kullanılmalıdır.

            ...... İnş. ve Paz. Tic. Ltd. Şt. taahhüdünde yaptırılan Büyükçekmece Esenyurt Merkez İlkokul inşaatı işinde 16.065 poz no.lu özel analiz 80 cm. Çaplı Fore Kazık yapılması imalatında 03.568 poz no.lu fore kazık makinası yerine 03.568/1 no.lu makinanın kullanılması sonucu 352.394.226 TL fazla ödeme yapıldığı, aynı imalatta akaryakıt fiyat farkı alarak 7.069875 TL yersiz ödeme yapıldığı tesbit edilmiştir.

            A) İ.T.Ü. Yapı Deprem Uygulama Araştırma Bölümü raporuna göre 80 cm. çapında yerinde dökme fore kazık imalatı yapılmasına karar verilmiştir.

            Bayındırlık analizlerinde 80 cm. çaplı fore kazık yapılması analizi mevcut olmadığından 16.060 ve 16.065 poz no.lu analizlerden kıyasen faydalanarak yeni fiyat yapılmıştır.

            Analiz yapılırken 03.568 poz no.lu fore kazık makinasının 1 saatlik ücreti yerine 03.568/1 fore kazık makinasının 1 saatlik ücreti uygulanmıştır.

            03.568 Yardımcı analizindeki makina, 03.568 rayiç pozlu makina olup 40 HP gücünde, motorlu, sehpa, vinç, halat tertibatlı, 25 mt. iksa borusu ve foraj malzemesi, beton dökme kovası, vs. bulunan bir araçtır.

            03.568/1 Yardımcı analizdeki makina. 03.568/1 rayiç poz no.lu makina olup 1 Yd.3’lük, 100 HP gücünde ekskavatör + 85 HP gücünde benotatip bir araçtır.

            16.060 ve 16.065 Poz no.lu Bayındırlık analizinde kullanılan yardımcı analiz 03.568 Fore kazık makinasıdır. Özel analizde 03.568/1 yerine 03.568 poz no.lu fore kazık makinasının 1 saatlik ücreti esas alınması gerekir.

            80 cm. Çaplı fore kazık yapılması imalatı Bayındırlık analizinde yer almamakla birlikte T.C.K. analizinde 16.071/1 poz.u ile mevcut olup 03.068/1 fore kazık makinası rayici ile birim fiyatlar bulunmaktadır. Ancak, 1 m. kazık çakılması 3 saat yerine 0.70 saat olarak, erbap işçi 16.75 saat yerine 3.50 saat, düz işçi 2.06 saat yerine 1.75 saattir. Bu itibarla Bayındırlık analizlerinde 03.568 poz no.lu fore kazık makinasının 1 saatlik ücreti yer aldığından 03.568/1 poz no.lu makinanın 1 saatlik ücreti üzerinden analiz yapılması mümkün değildir.

            Ayrıca, istinat duvarı yapılması imalatı içerisinde yer alan 2/2 kesitine ait 65 cm. Fore kazık yapılması imalatında 03.568 poz no.lu fore kazık makinasının 1 saatlik ücreti uygulanmıştır. Bu nedenle ......... TL fazla ödemede bulunulmuştur. 

            B - İmalat kalemleri için akaryakıt fiyatları farkı ödenirken özel 16.065/A 80 cm. çaplı fore kazık yapılması imalatında 1 saat çalışmasında 6 kg mazot tüketmekte olup 1 metre fore kazık çakılması imalatında 6x3 = 18 kg tüketildiği halde 34.200 Kg. üzerinden ödeme yapılmıştır. Böylece fazla akaryakıt fiyat farkı ödenmiştir.

            6.Daire, 7.l2.l995 Tarih ve 8873 Tutanak Sayılı Kararı:

            Özel fiyat analizlerindeki yapım koşullarına uyulması hk.

            Ankara Kalecik Yarı açık Cezaevi Sosyal Tesisler İkmal İnşaatı işine ait olarak düzenlenen l ve 2 no.lu hakediş belgelerinin incelenmesi sonucunda müteahhit ......’ya özel fiyat analizi ile “Kafes Tel Örgü Yapılması”nın her l0 metre tül fiyatına l adet beton çit direği ve l adet beton payanda direğinin fazladan dahil edilmesi ile fazla ödemede bulunulduğu tesbit edilmiştir.

            Ankara-Kalecik Yarıaçık Cezaevi Sosyal Tesisler İkmal İnşaatı işine ait l ve 2 no.lu hakediş belgelerine ekli kafes tel örgü yapılmasına ilişkin özel fiyat analizi düzenlenirken yapım koşulları öncelikle açıklanmaktadır. Buna göre; “l metre tül sıcak daldırma galvanizli kafes tel örgünün detayına göre hazırlanması, kesilmesi, taşınması ve montajı 3 sıra düz ve 2 sıra çapraz olacak şekilde 5 sıra dikenli telin yerine tesbiti ve 2 mt.’de bir beton çit direği ile l0 mt.’de bir payanda direği dikilmesi ve tesbit edilmesi (kazı+beton+demir+kalıp hariç) her türlü malzeme, işçilik müteahhit karı ve genel giderler dahil tel örgünün beher mt.tül fiyatı 352.428 TL/mt.” olarak tesbit edilmiştir. Yapım koşullarının bu şekilde açıklanmasına karşın, l0 mt. kafes tel örgü içerisinde, 5 adet beton çit direği bulunması gerekirken analize 6 adet dahil edildiği ve yine l0 mt.de l adet payanda direği bulunacağı belirtilmişken 2 adet olarak dahil edildiği görülmüştür. Tel örgünün bahçe duvarı için yapıldığı göz önüne alınırsa, birbiri ardına dikilen direklerle yapılacağı hususu açıkça anlaşılacaktır. Dolayısıyla l0 mt. kafes tel örgü fiyatının analizinde l adet beton çit direği ve l adet beton payanda direğinin fazladan analize dahil edildiği tesbit edilmiştir. Şu halde l0 metre kafes tel örgü fiyatından, bahsedilen direk bedellerinin düşülerek doğru fiyatın tesbiti gerekmektedir.

            DİĞER KONULAR

            4. Daire, 4.3.l993 Tarih ve 27657 Tutanak Sayılı Kararı:

            İşin keşfinde değişiklik yapılarak, daha yüksek maliyetli benzer imalatların yaptırılması durumunda aradaki farkın malzeme fiyat farkı olarak ödenmesi ve bu farklara ayrıca %25 müteahhit karının ilave edilmesi söz konusu olamaz.

            Metrekare esasına dayanan prefabrik imalatlar kapsamında bulunan, aşağıda ayrıntıları yazılı bazı imalatların yapımından vazgeçilerek onların yerine maliyetleri biraz daha yüksek olan benzer başka imalatların yaptırıldığı, aradaki farkın 88/l3l8l sayılı kararnamenin 9. maddesi dayanak gösterilmek suretiyle malzeme fiyat farkı olarak ödendiği ve bu farklara ayrıca %25 müteahhit karı ilave edildiği görülmüştür. 

            Bu yeni imalatların malzeme fiyat farkı olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Zira 88/l3l8l sayılı kararnamenin 9. maddesinde özetle “.....işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde bir değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir” denilmekte ve müteakiben hangi malzemeler için fiyat farkı verileceği ayrıntılı olarak sayılmaktadır. Yukarda izah edilen imalat değişikliklerinin fiyat farkına esas malzemeler ile herhangi bir ilişkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu imalatları malzeme fiyat farkı kapsamında, mütalaa etmek mümkün değildir. Kaldı ki fiyat farkına tabi malzeme olarak değerlendirilse bile %25 müteahhit karı ödenmesi mümkün değildir.

            Diğer taraftan idarece keşifte yazılı bazı imalatların yapımından vazgeçilerek bunların yerine başka imalatların yaptırılmasına karar verilmesi durumunda, mukayeseli keşif özeti düzenlenmesi, keşif artışı oranının tesbit edilmesi ve bu artış %30 dahilinde bulunuyor ise aynı şartlarla aynı müteahhide yaptırılması gerekir. Ancak sözü edilen bu işte daha önce %30 keşif artışı zaten yapılmış bulunduğundan bu defa herhangi bir keşif artışı yapılması mümkün değildir. Dolayısıyla yaptırılan yeni imalatlar keşfin ve sözleşmenin dışında yapılmış işler durumundadır. Sözleşme ve keşif dışında kalan bu imalat bedellerinin ödenmesi, ancak Maliye ve Gümrük Bakanlığı Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün onayı ve Danıştay’ın müsbet mütalaası ile idare ile müteahhidi karşılıklı ibra eden bir sulhname düzenlenmesi suretiyle mümkündür. Bu sulhname ile keşif ve sözleşme dışı imalat bedellerinin ihale indirimsiz ve müteahhit karsız olarak ödenmesi gerekmektedir. Oysa bu işte keşif dışı kalan imalat bedellerinin ödenmesinde bu yola başvurulmayarak %25 müteahhit karlı imalat bedelleri ödenmek suretiyle fazla ödemede bulunulmuştur.

            6. Daire, 7.l2.l995 Tarih ve 8873 Tutanak Sayılı Kararı:

             743.l02 Poz no.lu elektrik direği imalatı metraj hesabına %5 kaynak payı eklenmemesi gerekir.

            Ankara Kalecik Yarıaçık Cezaevi Çevre Aydınlatma işine ait hakediş belgelerinin incelenmesi sonucu, demir elektrik direğinin metraj hesabına %5 kaynak payı ilave edilmesi suretiyle yersiz ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.

            743.102 poz no.lu birim fiyat ve tariflerinde demir boru direğin tarifi, “Şartnamesine ve projesine uygun nitelikte profil demirden direk temini, işyerine nakli, toprakta çukur açılması, direğin yerine dikilmesi, 200 doz.lu temel betonu ve yağmurluk betonu (perdahlanarak) yapılması demir yüzeylerin pas ve kirden temizlenmesi, bir kat sülyen iki kat yağlı boya ile boyanması, numaralanması, bozulan kaldırım ve refüjlerin eski haline getirilmesi, her nevi malzeme ve işçilik dahil olduğu belirtilmesine karşılık; 743.l02 elektrik direği imalat metrajlarının hesabında demir direklerin %5’i kadar kaynak payı ilave edilmiştir. Bir direkte 66.7l kg. Demir bulunduğundan, 66.7lx%5=3.34 kg/adet demir metrajına dahil edilmiştir. Toplam 3l direk kullanıldığından; 3lx3.34=l03.54 kg. Demir, kaynak payı olarak metraj toplamına dahil edilmiştir. Buna göre fazla ödemede bulunulmuştur.

            1. Daire, 9.ll.l995 Tarih ve 5563 Tutanak Sayılı Kararı:

            l5.l40/2 Poz no.lu iş kalemine ilişkin imalat içersinde agrega bedeli ödendiğinden, bu imalata ait nakliye bedeli hesaplanırken o malzemenin rayici ayrıca dahil edilemez.

            Müteahhit ....... yüklenimindeki 6.650.000.000 TL keşif bedelli “Sakarya Kültür Merkezi İkmal İnşaatı” işine ait 5,6,7, 8 no.lu hakediş raporlarının incelenmesi sonucunda; l5.l40/2 poz no.lu iş kalemine ilişkin imalat bedeli içerisinde agrega bedeli ödendiği halde, bu imalata ait nakliye bedeli ödenirken ayrıca (ikinci kez) agrega bedeli ödendiği tesbit edilmiştir.

            15.l40/2 Poz no.lu temel tabanına el ile Kum-çakıl serilmesi imalatına ilişkin birim fiyat içerisinde, malzeme olarak “04.006/a” poz. no.lu tuvenan kum-çakılın rayici yer almaktadır. Yani, nakliye fiyat analizine dahil edilen “04.003” poz no.lu malzemenin bedeli, l5 l40/2 poz no.lu imalat iş kaleminin içerisinde mevcuttur.

            Dolayısıyla, imalat birim fiyatı içerisinde bedeli ödenen bir malzeme için, ayrıca nakliyesi için yapılan fiyat analizine ikinci kez o malzemenin bedelinin dahil edilmesi sonucu mükerrer ödemeye sebebiyet verilmiştir.

            Diğer yandan, Bayındırlık Bakanlığınca hazırlanmış olan Genel Teknik Şartname uyarınca da, bir malzemenin nakliyesi için hesaplanan birim fiyata, o malzemenin rayicinin dahil edilmesi mümkün değildir.

            1. Daire, l5.2.l996 Tarih ve 599l Tutanak Sayılı Kararı: 

            İnşaat ve Tesisat, yapım veya montaj işi niteliğinde bulunmayan dayanıklı tüketim malları niteliğindeki mutfak malzemeleri bedeline %25 müteahhit karının ilave edilmesi mümkün değildir.

            l7.7.l99l Tarihinde % l6-60 tenzilatla yüklenici ........ şti.ne ihale edilen 2.600.000.000 TL. keşif bedelli “Tunceli-Pülümür Kırmızı Köprü YIBO İnşaatı” işinde, başka başka istekliler tarafından karşılanması mutad olan, inşaat ve tesisat, yapım veya montaj işi niteliğinde bulunmayan dayanıklı tüketim malları niteliğindeki mutfak malzemelerinin aynı ihalede birleştirildiği ve başka istekliler tarafından karşılanması gereken bu mamuller için %25 müteahhit karı verilmek suretiyle 69.276.l25 TL yersiz ödemeye neden olunduğu görülmüştür.

            2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ilkeler başlıklı 2.nci maddesinin l ve 2. fıkralarında “Bu kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.

            Başka başka istekliler tarafından karşılanması mutad olan muhtelif işler bir eksiltmede toplanamaz...” hükmü,

            Yine aynı kanunun 4. maddesinin 3. fıkrasında:

             “Yapım: Her türlü inşaat, ihzarat, imalat, sondaj, tesisat, onarım, yıkma, değiştirme, iyileştirme, yerleştirme ve montaj işlerini ifade eder.” hükmü yer almaktadır.

            Diğer yandan %25 oranındaki müteahhit karının nereden kaynaklandığı ve hangi hizmetlerde uygulanacağı, fiyat analizlerinde, birim fiyat tariflerinde ve fiyat listelerinde gösterilmiştir.

            Bu durumda, birim fiyat cetvellerinde fiyatı gösterilen yapım ve hizmet işleri için ancak %25 müteahhit karı söz konusu olmaktadır. Bunun dışındaki iş ve hizmetlere %25 müteahhit karının uygulanması mümkün değildir. Bunun istisnası ise Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 20. Maddesinde gösterilmiştir.

            Belirtilen şartnamenin 20. maddesinde aynen: “Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken....” denilmek suretiyle sadece yapım ve hizmet niteliğinde olan işler için (%25 müteahhit karı da verilerek) özel fiyat yapılabileceği, açıkça ortaya konulmuştur. Yeni bir iş için anılan 20. maddeye göre özel fiyat (%25 müt.karı verilerek) yapılıp uygulanabilmesi için, o işin mutlaka yapım ya da hizmet işi niteliğinde olması gerekir. Oysa, özel fiyat yapılarak (%25 müt. Karı dahil) hakedişe dahil edilen mutfak malzemelerinin, yapım ya da hizmet işi olmadıkları sadece demirbaş niteliğinde dayanıklı tüketim malları olduğu açıkça görülmektedir.

            Bu yüzden, belirtilen mallar için, özel fiyat yapılıp uygulanmasının hiçbir yasal dayanağı bulunmadığı gibi, bu uygulama Devlet İhale Kanunu’nun 2.nci maddesine aykırı bulunmaktadır.

            Bu itibarla, yapım işi ile ilgisi bulunmayan ve tamamı başka başka firmalarca üretilerek satılan bu tür mamullerin, sözkonusu yapım işine ilave edilerek adı geçen firmadan karşılanması 2886 sayılı kanuna tamamen aykırı olduğu gibi; idarece belirtilen mamuller bu alanda ihtisas sahibi firmalardan her zaman %25 müteahhit karı ödenmeksizin (ve hatta indirim yapılarak) ihale ile satın alınabilecekken, yapım işi ihalesine dahil edilmesi sonucu idare zararına sebebiyet verilmiştir. Bu nedenle belirtilen malzemeler için %25 müteahhit karının uygulanması mümkün değildir.

            1. Daire, 6.2.l996 Tarih ve 5980 Tutanak Sayılı Kararı:

            Yüksekliği l metreden az olan beton duvar için 2l.054 poz.undan kalıp iskelesi bedeli ödenemez.

            USAM Binası İlave Dükkan İnşaatı Müteahhidi ........’ya yüksekliği l metreden az olan beton duvar için 2l.054 poz.undan kalıp iskele bedeli ödendiği görülmüştür.

            Hakedişe ekli bulunan belgeler incelendiğinde; Üçgen yatay boyunun kalıp yüksekliğine eşit alındığı, yüksekliği 0.90 metre (l metreden az) olan kalıp perdesinin iskele kapsamına dahil edildiği ve böylece 2l.054 poz numaralı iş kaleminin “Not-4 Yapılarda betonarme saçak, balkon, beton, betonarme istinad duvarları perdeler ve benzeri imalatın kalıplarını tutan, taşıyan üçgen şeklindeki iskele boşluk hacimleri hesaplanır. Üçgen yatay boyu kalıp yüksekliğinin yarısından fazla olamaz. Ancak; bir metreden az yükseklikteki beton duvar.................için iskele bedeli verilmez” hükmüne aykırı davranılması sonucu ......TL fazla ödemede bulunulmuştur.

            3. Daire, 9.l.l996 Tarih ve l50/A Tutanak Sayılı Kararı:

            Müşterek tesisatla ilgili 075.l03 ve 097.50l no.lu pozlardaki imalatlar için 20l.400 no.lu poz.dan montaj malzeme bedeli verilemez.

            Müteahhit ....... yüklenimindeki Bingöl Kiğı 6 daireli lojman inşaatı işine ilişkin olarak düzenlenen hakediş raporunda müşterek tesisatla ilgili 075.l03 ve 097.50l no.lu poz.lardaki imalatlar için 20l.400 no’lu poz.dan montaj malzeme bedeli verildiği saptanmıştır.

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca yayımlanan l993 yılı “Yapı İşleri Müşterek Tesisat ve Birim Fiyat Tarifleri”nde 20l.400 no.lu pozla ilgili olarak aynen; “Bina işi tesisatında kullanılan B.F.T. 20l.l00; 20l.200; ve 20l.300’deki bütün boruların kendi aralarında vidalı olarak bağlantılarında kullanılan dirsek, ......, gibi her türlü tespit malzemesi bedeli olarak, yalnız gerekli yerlerde vana ve cihazların flanşlı bağlanması şartıyla montajlı boru tutarının %30’u ödenir.” denildiği üzere bu poza göre, montaj malzeme bedeli verilecekler arasında yer almayan 075.l03 no’lu pozdaki alaturka WC taşı ile 097.50l no.lu poz.daki banyo süzgeci imalatları için montaj malzeme bedeli verilmesi sonucunda fazla ödeme yapılmıştır.

            4. Daire, 4.3.l993 Tarih ve 27657 Tutanak Sayılı Kararı:

            Hakediş raporuna dahil edilecek demir miktarı hesaplanırken işlenmemiş demirlerin zayiat oranıyla çarpılmadan aynen alınması gerekir.

            Müteahhit ....... yüklenimindeki l.389.074.923 TL birinci keşif bedelli İstanbul-Edirne Devletyolu Toprak, Tesviye, Sanat yapıları ve Üstyapı” inşaatına ait 29.l2.l988 tarih ve 26/A no.lu kesin hakediş raporunda idarece satın alınması uygun görülen 20.289 ton işlenmiş (kesilmiş, bükülmüş) kalın demir ile 8.46l ton işlenmemiş kalın demir ve 6,435 ton işlenmemiş 8 mm öngerilmeli beton çeliğinin hakediş raporuna dahil edilecek miktarları tespit edilirken sadece işlenmemiş demirlerin zayiat oranı kadar artırılması gerektiği halde, hem işlenmiş hem de işlenmemiş demirlerin zayiat oranı kadar artırılarak hakedişe dahil edilmeleri sonucu adıgeçen müteahhide toplam ....... TL fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

            3790 Poz numaralı inşaat bünyesine giren yuvarlak demir zati bedeli birim fiyatının tarifinde (a) 6- l6 mm.lik demirler için poz 23.00l/k ‘daki esaslara göre tesbit edilen miktarların l.07 ile çarpılması suretiyle bulunan ton cinsinden ağırlığın, (b) l4 mm. ve daha büyük çaptaki demirler için, poz 23.002/k’daki esaslara göre tesbit edilen miktarın l,l0 ile çarpılması suretiyle bulunan ton cinsinden ağırlığın esas alınacağı belirtilmiştir. Hakediş raporunda bedeli ödenecek demir miktarı tesbit edilirken sadece işlenmiş demirlerin çaplarına göre l,07 ile veya l,l0 ile çarpılması; işlenmemiş demirlerin ise bu katsayılarla çarpılmadan aynen alınması gerekmektedir.